Szkoła oczami młodych. Wnioski z Ogólnopolskiego Okrągłego Stołu ds. Strategii Młodzieżowej
Po raz pierwszy od ponad dwóch dekad powstanie rządowa strategia dedykowana młodzieży i młodym dorosłym. Jeszcze w tym roku Ministerstwo Edukacji Narodowej ma przedstawić projekt Krajowej Strategii Młodzieżowej. Dokument określi kluczowe obszary i priorytety działań państwa w stosunku do młodzieży w wieku 15-18 lat oraz młodych dorosłych w wieku 19-29 lat.
Projekt zostanie opracowany na podstawie wyników Diagnozy Młodzieży 2026 oraz dialogu z młodzieżą, realizowanego w formule otwartych konsultacji, debat i spotkań. W ramach tego procesu 25 maja 2026 roku Stowarzyszenie Umarłych Statutów – w partnerstwie z Fundacją PZU – zorganizowało Ogólnopolski Okrągły Stół ds. Strategii Młodzieżowej. Podczas spotkania zebraliśmy szereg rekomendacji płynący prosto z doświadczeń uczniów, studentów i przedstawicieli organizacji pozarządowych. Najważniejsze z nich, dotyczące systemu edukacji, przedstawiamy poniżej.
Dowiedz się więcej: Za nami Ogólnopolski Okrągły Stół ds. Strategii Młodzieżowej.
Za co lubimy szkołę?
Uczestnicy spotkania doceniają przejrzystość i jasność trzech ścieżek kształcenia, które mogą obrać absolwenci szkół podstawowych. Mają poczucie, że informacje, które otrzymują pomagają w podjęciu decyzji o kierunku i profilu szkoły ponadpodstawowej. Akcentują integracyjną i edukacyjną rolę wycieczek szkolnych, które w większości szkół stanowią stały i niezmienny element każdego roku szkolnego. Rozmówcy doceniają obecność w szkole nauczycieli „z powołania”. Zwracają uwagę na sytuacje, w których na edukacyjnej ścieżce spotykają pedagogów wspierających i inspirujących, prowadzących zajęcia w ciekawy sposób i wykazujących indywidualne podejście do podopiecznego.
Przy każdym ze stolików młodzi ludzie chętnie dzielą się swoimi spostrzeżeniami i emocjami. Żarliwie dyskutują o potrzebach, nadziejach, ale też obawach. Najmocniej akcentują jednak fakt, że nie widzą siebie wyłącznie w roli biernego beneficjenta zmian. Oczekują wyciągnięcia ręki przez dorosłych i współpracy.
Jakiej szkoły chcą młodzi?
Młodzi ludzie przede wszystkim chcą się czuć w szkole bezpiecznie. Oznacza to, że potrzebują indywidualnego podejścia do swoich problemów, współpracy i otwartości ze strony nauczycieli. W rozmowie przy stoliku „Odporność i zdrowie psychiczne” szczególnie wybrzmiała potrzeba posiadania w szkole „kogoś” bezstronnego. Wskazywany jest szereg wątpliwości co do tego, czy szkolny psycholog – będący jednocześnie członkiem rady pedagogicznej – może być w placówce traktowany jako osoba zaufana i gwarantująca dyskrecję. Dyskutanci wskazują na istotność nauczania o emocjach. Zarówno ich kontroli, radzenia sobie z agresją, jak i w zakresie odpowiedniego reagowania na kryzysy. Zauważają, że niezbędnej wiedzy potrzebują nie tylko oni sami, ale także kadra nauczycielska, czy rodzice.
Rozmówcy zgodnie twierdzą, że kształcenie w szkole powinno obejmować w większej mierze umiejętności praktyczne. Podkreślają, że wiedza wyniesiona ze szkolnych ław często nie pozwala na poradzenie sobie z załatwieniem sprawy w urzędzie czy ochroną własnych interesów w sporze z pracodawcą. Po ukończeniu edukacji w szkole ponadpodstawowej absolwenci chcą rozumieć, jak działają umowy, potrafić zarządzać swoimi pieniędzmi i nie bać się urzędowych formalności. Wchodząc z ekscytacją w dorosłe życie, chcą wiedzieć, jakie możliwości zawodowe przed nimi stoją, do czego mogą mieć predyspozycje. Z tego powodu oczekują dobrych, dostosowanych do aktualnego rynku pracy, zajęć z doradztwa zawodowego.
Uczestnicy rozmowy czują się pomijani w pracach nad projektowaniem polityk edukacyjnych. Zaznaczają, że już w tej chwili istnieje szereg ciał doradczych, które z ogromną chęcią i determinacją mogą włączyć się w prace na poziomie rządowym i samorządowym z głosem doradczym. Paneliści upatrują w tym szansy na stanie się podmiotowym partnerem, równym uczestnikiem systemu edukacji. Uczniowie i absolwenci mają poczucie, że ich wiedza i doświadczenie mogłyby pomóc na przykład w projektowaniu polityk w zakresie cyfryzacji czy dostępu do nowych technologii w oświacie. Czują się szczególnie niezauważeni, chociażby w przypadku nowelizacji ustawy, wprowadzającej zakaz używania telefonów komórkowych w szkołach.
Młodzież dostrzega problemy z dostępem do komunikacji miejskiej. Problem ten jest szczególnie zauważalny wśród uczniów i uczennic uczęszczających do szkół w mniejszych miejscowościach lub dojeżdżających z wsi do dużych metropolii. Postulują, aby rozkład jazdy był możliwie dopasowany do siatki godzin w placówkach oświatowych. Wierzą, że istnieje możliwość wypracowania takich rozwiązań, która zapewniłyby transport w optymalnym czasie.
Dyskutujący dostrzegają, że samorządność szkolna może być miejscem poznawania tego, w jaki sposób w praktyce działają zasady demokracji. Oczekują demokratyzacji szkół – zagwarantowania wpływu na decyzje, które kształtują szkolny krajobraz. Stworzenie przestrzeni realnego dialogu i szansy na wyartykułowanie swojego zdania. Młode osoby podkreślają gotowość do współtworzenia środowiska szkolnego opartego na głębokich relacjach i zaufaniu. Nie boją się wskazywać, że w tym zakresie ogromna praca jest do wykonania także po stronie dorosłych
Uczennice i uczniowie chcą być postrzegani jako partnerzy, którzy kształtują życie szkoły. Oczekują traktowania z należytym szacunkiem i podkreślenia swojej podmiotowości, m.in. poprzez poszanowanie ich konstytucyjnych praw. W to bez wątpienia wpisuje się przestrzeganie zgodnych z prawem postanowień szkolnych statutów. Chcą angażować się w działania szkolnych klubów i kół zainteresowań. Wprost wskazują, że brakuje im miejsca, gdzie mogliby się zaangażować i zdobyć nowe umiejętności.
Wielodom – Polska
Dyskusje przy stolikach były prowadzone za pomocą metafory domu. Młodzi ludzie zastanawiali się, kiedy czują, że Polska jest ich domem oraz kiedy czują się zaopiekowani, komfortowo i przede wszystkim bezpiecznie. Na zakończenie kilkugodzinnej dyskusji uczestnicy wskazali, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby Polska była wielodomem, czyli domem nas wszystkich. Oto niektóre z nich.
Polska jest domem dla młodych, gdy:
- zapewniana jest obecność psychologa w każdej szkole oraz wprowadza się edukację w zakresie zdrowia psychicznego od najmłodszych lat,
- o problemach, o których każdy wie, nie tylko się mówi, ale także wprowadzane są realne zmiany,
- mamy dostęp do informacji, jesteśmy słuchani i wiemy jak działać,
Z kolei, jako najważniejsze potrzeby w obszarze systemu oświaty dyskutujący wskazywali:
- dostosowanie szkół do uczenia o aktualnych wyzwania świata cyfrowego,
- poczucie wspólnej misji młodzieży i dorosłych,
- partnerstwo, sprawczość i transparentność.
