Zdrowie psychiczne młodych – wnioski z Ogólnopolskiego Okrągłego Stołu ds. Strategii Młodzieżowej
Krajowa Strategia Młodzieżowa i Ogólnopolski Okrągły Stół ds. Strategii Młodzieżowej
Jesienią 2026 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje przedstawić Radzie Ministrów projekt Krajowej Strategii Młodzieżowej. To pierwszy taki dokument od ponad dwóch dekad. Strategia ma określić kluczowe obszary i priorytety działań państwa w stosunku do osób młodych, tak aby odpowiadały one potrzebom młodzieży i aktywnie wspierały ich rozwój. Strategia będzie miała w swym założeniu obejmować zarówno młodzież (osoby w wieku 15-18 lat), jak i młodych dorosłych (osoby w wieku 19-29 lat).
Jednym z dwóch kluczowych etapów powstania Krajowej Strategii Młodzieżowej był szeroki dialog, który miał służyć zebraniu kluczowych rekomendacji. Proces ten miał umożliwić młodzieży, młodym dorosłym, a także ekspertom zgłoszenie uwag, opinii i stworzyć miejsce na zaproponowanie rozwiązań, a także na podzielenie się swoimi obawami. Taka forma działań partycypacyjnych pozwalała na włączenie w tworzenie Strategii osób, których będzie ona dotyczyć, oraz dała przestrzeń do swobodnego wyrażenia swojego zdania i uwzględnienia go podczas opracowywania dokumentu.
W taki proces dialogu partycypacyjnego wpisuje się Ogólnopolski Okrągły Stół ds. Strategii Młodzieżowej, który odbył się 25 maja 2026 r. w Warszawie. Organizatorem wydarzenia było Stowarzyszenie Umarłych Statutów w partnerstwie z Fundacją PZU. Podczas tego wydarzenia uczniowie, studenci, przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz eksperci pracujący z młodzieżą rozmawiali o wyzwaniach i oczekiwaniach, kluczowych z punktu widzenia Krajowej Strategii Młodzieżowej.
Dowiedz się więcej: Za nami Ogólnopolski Okrągły Stół ds. Strategii Młodzieżowej
Zdrowie psychiczne młodych – co działa, a co nie?
Tematem, który często pojawiał się podczas wielu rozmów w różnych grupach roboczych, było zdrowie psychiczne. W trakcie rozmów uczestnicy zauważyli, że nauczyciele coraz częściej podchodzą indywidualnie do uczniów i studentów. Ich zdaniem przekłada się to pozytywnie na dobrostan osób młodych i pozwala im lepiej dbać o swoje zdrowie psychiczne.
Jako podstawową trudność uczestnicy wskazywali brak wiary nauczycieli w uczniów. Według nich jest to element który utrudnia budowanie pewności siebie i rezyliencji. Często dostrzeganym poglądem wśród uczestników było również przekonanie, że psycholog który sam jest nauczycielem, dla młodych raczej nie będzie osobą zaufaną, do której zwrócą się ze swoimi problemami. Wskazywali, że w ich odczuciu taka osoba nie jest bezstronna i jednocześnie zwracali uwagę, że szkolni specjaliści nie zawsze chcą rozwiązywać konflikty na linii uczeń-nauczyciel. Takie przekonanie wynikało z ich doświadczeń, które mogły być konsekwencją nieprawidłowej organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach. Sprawia to, że młodzi nie chcą korzystać z oferowanej im pomocy, mimo że mają świadomość tego, że mogliby się o nią zwrócić, bo nie potrafią zaufać osobom, które ją świadczą.
Wiedzą, że dbanie o zdrowie psychiczne jest ważne. Na ogół nie boją się prosić o pomoc, chcieliby z niej korzystać częściej i raczej nie martwią się, że będą stygmatyzowani z tego powodu. Młodym po prostu brakuje przestrzeni w szkołach, w której mogliby w zaufaniu opowiedzieć o swoich problemach, licząc na wysłuchanie i zrozumienie.
Niestety, społeczne postrzeganie problemów zdrowia psychicznego jako tematu tabu sprawia, że młodzi wstydzą się zaangażować w problemy rówieśników. To blokuje ich przed udzielaniem wzajemnego wsparcia, choć – w ich przekonaniu – wiedzą jak mogliby go udzielać i chcieliby to robić.
Z jakimi problemami mierzą młodzi?
Aby młodzież mogła działać, potrzebuje społecznego wsparcia. W czasie prac uczestnicy często wskazywali na potrzebę wspólnego działania z osobami starszymi, o większym doświadczeniu życiowym. Młodzi nie chcą być osamotnieni w podejmowanych działaniach, liczą wręcz na współpracę międzypokoleniową. Zaznaczali że oczekują szerokiej edukacji dzieci, rodziców i nauczycieli z zakresu zdrowia psychicznego. Uczestnicy uważają, że młodzi mogą przyczynić się do poprawy kondycji zdrowotnej swojego pokolenia, poprzez edukowanie innych i szerzenie tolerancji. Są przekonani, że wspólne działanie pozwoli im skuteczniej wpływać na otoczenie, a ich głos będzie lepiej słyszalny.
Jako trudność młodzi wskazali, że brakuje inkluzywności – w szczególności wobec osób neuroatypowych – oraz na brak profilaktyki dotyczącej zdrowia psychicznego. Istotne dla młodych ludzi jest dostrzeżenie przez środowisko ich indywidualnych potrzeb, zwracając przy tym uwagę także na grupy osób zagrożone wykluczeniem i niedostosowaniem społecznym. Uczestnicy zauważyli, że osoby neuroatypowe również są narażone na kryzys zdrowia psychicznego, dlatego należy wziąć pod uwagę ich potrzeby organizując system pomocy.
Z perspektywy młodego pokolenia ważne jest, aby problemy ze zdrowiem psychicznym nie stanowiły tematów tabu i nie powodowały wstydu, a sprawy z którymi zwracają się do dorosłych, nie były umniejszane, wyśmiewane czy krytykowane. Dużym problemem dla młodych jest bowiem bagatelizowanie ich perspektyw i potrzeb, a także tłumienie ich głosu przez autorytety. Ważne jest dla nich, aby ich potrzeby nie był taktowne jako „roszczeniowe“, ale rozumiane. Dla młodego pokolenia ważne jest także wypracowanie umiejętności radzenia sobie z własnymi emocjami, z czym obecnie często mają problemy.
Jakich zmian potrzebujemy?
W toku prac młodzi zaproponowali rozwiązania, które – ich zdaniem – będą miały wpływ na poprawę zdrowia psychicznego nie tylko młodzieży i młodych dorosłych, ale całego społeczeństwa. Wskazywali na potrzebę walki z hejtem i nienawiścią zarówno w świecie rzeczywistym jak i cyfrowym. Oczekiwali podjęcia działań, które umożliwiłyby przeciwdziałanie przemocy. Postulowali o umożliwienie dostępu do szybkiej pomocy psychologa, bez konieczności konsultowania takiej wizyty z rodzicem. To mogłoby pomóc szczególnie młodym, u których w rodzinie problemy ze zdrowiem psychicznym są tematem tabu.
Wśród rozwiązań pojawił się także postulat zinstytucjonalizowania związków partnerskich. Według uczestników mogłoby to poprawić poczucie bezpieczeństwa osób pozostających w związkach nieformalnych – w szczególności osób homoseksualnych – które wtedy czuły by się uszanowane i dostrzeżone przez państwo. Istotnym aspektem dla młodych okazała się także budowa polityki opartej na współpracy różnych stronnictw politycznych, a nie na polaryzacji. Szczególną uwagę młodzi zwracali na niemerytoryczną dyskusję w przestrzeni publicznej oraz na niską kulturę polityczną. Młodzi nie chcą budowania polityki na antagonizowaniu różnych grup społecznych i nastawiania ich przeciwko sobie.
Uczestnicy wskazali także na potencjalne działania w obszarach takich jak: życie szkolne, higiena cyfrowa oraz wsparcie psychologiczne, które poprawiłyby ogólną kondycję zdrowia psychicznego osób młodych. W obszarze życia szkolnego, młodzi postulowali o zagwarantowaniu szybkiej i bezpłatnej opieki psychologicznej, dostępnej dla każdego ucznia. Dużą popularnością cieszyły się także rozwiązania mające na celu zmniejszenie obciążenia uczniów w szkołach. Zaproponowano stworzenie strefy relaksu w szkołach oraz ograniczenie tygodnia szkolnego do czterech dni. W opinii uczestników ma to na celu zapewnienie lepszego odpoczynku, a co za tym idzie, postrzeganie szkoły przez uczniów będzie pozytywniejsze oraz mogłoby wpłynąć na ogólną poprawę wyników w nauce. Istotne dla uczestników jest także organizowanie szkoleń kierowanych do rówieśników, rodziców i nauczycieli w tematyce reagowania na sytuacje kryzysu zdrowia psychicznego.
W obszarze higieny cyfrowej, młodzi wskazywali na szkodliwy wpływ nieograniczonego dostępu do internetu, w tym również na obecność niebezpieczeństw w przestrzeni cyfrowej. Młodzi postulowali uregulowanie dostępu dzieci do mediów społecznościowych. Sprawa ta została uznana za istotną, ponieważ w obecnym świecie życie cyfrowe bardzo przeplata się z tym rzeczywistym. Priorytetową kwestią była także zmiana podejścia rządzących w kwestii korzystania z telefonów komórkowych. Młodzi zaznaczali, że rządzący powinni skupić się na edukowaniu o świadomym korzystaniu z telefonów, jednocześnie wyrażając dezaprobatę dla działań mających na celu całkowite zakazanie korzystania z urządzeń mobilnych w szkołach. Osoby młode widzą w zdrowym korzystaniu z internetu szansę na lepszy rozwój i poszerzenie horyzontów.
Co jeżeli nic się nie zmieni?
W toku prac i rozmów uczestnicy zastanawiali się także nad tym, co będzie jeżeli nie zostaną wprowadzone żadne zmiany. W odpowiedzi bardzo często pojawiały się te same przemyślenia. Młodzi zaznaczali, że w dziedzinie zdrowia psychicznego źle podjęte działania lub ich całkowity brak mogą doprowadzić do wyższego wskaźnika wypalenia i depresji. Uczestnicy zauważyli, że młodzież w wieku szkolnym jest szczególnie narażona na kryzys zdrowia psychicznego, co będzie negatywnie rzutowało na ich funkcjonowanie w szkole, dlatego brak działań jest w tym aspekcie szczególnie dotkliwy. Istotną obserwacją w trakcie prac było spostrzeżenie, że rosnące przeciążenie emocjonalne osób młodych doprowadzi do całkowitego wyłączenia się z życia społecznego, co jest już zauważalne wśród młodych na całym świecie.
Powyższe obawy odnoszą się nie tylko do dobrostanu młodego pokolenia, ale przede wszystkim do ogólnej kondycji całego społeczeństwa. W świecie, w którym jednostki działają wspólnie i są od siebie zależne, nie można pozwolić na zaniedbywanie zdrowia psychicznego. Zdrowie psychiczne nie jest wyłączną sprawą jednostki – jego stan wpływa na relacje społeczne, funkcjonowanie rodzin, jakość edukacji, a więc negatywne skutki takich zaniedbań niosą konsekwencje nie tylko dla osób bezpośrednio dotkniętych problemami, ale również dla całego otoczenia. Jeżeli nie zostaną podjęte zmiany, kolejne pokolenia będą żyły w nieustannej frustracji i strachu, a generacyjne traumy i problemy zamiast zanikać, będą widoczne w następnych pokoleniach.
